Bekasy i słonki: DNA wymarłego ptaka zmienia historię ich wędrówek
Kości ptaka znalezione w jaskini na Haiti przez lata uchodziły za szczątki słonki. Analiza starożytnego DNA wykazała jednak, że należały do bekasa. Przy okazji badacze odkryli, że bekasy pokonywały oceany znacznie częściej, niż sądzono.
Pomyłka sprzed lat
Skamieniałości wykopali w 1984 roku badacze z Florida Museum of Natural History w jaskini na wyspie Hispaniola. W 2015 roku przypisano je słonce. Teraz zespół z tego muzeum zsekwencjonował z nich DNA i opisał wyniki w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Okazało się, że wymarły ptak był bekasem, czyli bliskim krewnym słonki. Oba rodzaje rozeszły się od wspólnego przodka około 25 milionów lat temu i dla niewprawnego oka bywają niemal nieodróżnialne. Ptak miał krótkie skrzydła i duże nogi, co jest typowe dla gatunków wyspiarskich.
Rodowód z muzealnych próbek
Badacze chcieli sprawdzić, jak słonki i bekasy rozprzestrzeniły się po świecie. Pobrali małe próbki tkanek z okazów muzealnych dla 28 z 29 żyjących gatunków. Jessica Oswald, wówczas pracująca w Florida Museum, wyodrębniła i odczytała DNA, a przy wsparciu Briana Stucky’ego zrobiła to także dla skamieniałości z Hispanioli. Dodała też DNA wymarłego bekasa z Wyspy Południowej Nowej Zelandii, który zniknął w 1964 roku po tym, jak ludzie zawlekli tam szczury czarne. Dane genetyczne połączono z wiekiem skamieniałości i uzyskano drzewo rodowe gatunków z datowaniem.
Oceany pokonane wbrew schematowi
Około 20 milionów lat temu jedna lub kilka słonek przedostało się z Eurazji do Ameryki Północnej. Mogły skorzystać z bliskości Rosji i Alaski albo z przystanków na Islandii i Grenlandii. W tym samym czasie bekasy z Eurazji dotarły do Ameryki Południowej, gdzie wykształciły kilka gatunków, w tym wymarłego bekasa karaibskiego. Ta trasa jest niezwykła, bo zamiast typowej wędrówki północ–południe ptaki skręciły na zachód i przeleciały nad całym oceanem.
Jakieś 7 milionów lat później południowoamerykańskie bekasy najwyraźniej powtórzyły ten wyczyn na jeszcze większą skalę i dotarły na wyspy południowo-zachodniego Pacyfiku. Tam również się zróżnicowały. Bekasy z Nowej Zelandii, w języku maoryskim zwane tutukiwi, wyglądają inaczej niż krewni z Ameryki Południowej i Eurazji, więc zaliczono je do osobnego rodzaju Coenocorypha. Geny pokazały jednak, że tkwią głęboko w linii południowoamerykańskich bekasów. Naukowcy będą więc musieli albo połączyć rodzaje, albo wydzielić nowe, choć autorzy badania nie proponują zmian w systematyce.
– Siewkowce to absolutni mistrzowie dalekich migracji – powiedział współautor badania David Steadman z Florida Museum.
Słonki i bekasy wyróżniają się tym, że część ich gatunków zrezygnowała z wędrówek i osiadła na wyspach. Sześć z ośmiu żyjących gatunków słonek występuje tylko na wyspach.
Wyspowe ptaki znikają szybko
Według Oswald luka geograficzna może mieć inne wyjaśnienie. Być może na wyspach Pacyfiku żyło dawniej wiele spokrewnionych gatunków, które wyginęły, podobnie jak wcześniej odkryto u chruścieli. Ptaki wyspowe, które nigdy nie spotkały ludzi, często nie boją się przybyszów. Polowania oraz szczury, koty i inne gatunki zawleczone przez człowieka mogą wytępić je bardzo szybko. Bekas karaibski zniknął prawdopodobnie po XVII wieku, a podobny los spotkał sześć innych wymarłych gatunków z rodzaju Coenocorypha.
Co to oznacza dla czytelnika w Polsce
Karaiby i Nowa Zelandia są daleko, ale oba rodzaje ptaków znane są także w Europie. Słonka i bekas kojarzą się z lasami, podmokłymi łąkami i bagnami, więc badanie dotyczy krewnych ptaków, które można spotkać również u nas. Wyniki nie wprowadzają żadnych zmian w ochronie ani przepisach w Polsce czy UE.
Badanie pokazuje natomiast, jak muzealne zbiory i genetyka pozwalają poprawiać dawne ustalenia i odtwarzać historię gatunków, których już nie ma. Przypomina też, że wyspowe ptaki są wyjątkowo narażone na zawleczone drapieżniki, dlatego ochrona takich siedlisk ma sens, zanim gatunek zniknie.
Źródło: Phys.org – „The avian champions of long-distance migration keep surprising scientists”



